مبنا و اهداف مطالعات در راستای مکان یابی كشت بر پايه مطالعات كسب شده و رعایت اقلیم مشابه رویشگاه ها، نمونه برداری از مناسبترين پايه هاي مادري و ...  صورت می گیرد. این مطالعات در مجموعه تحقیقاتی و تولید انبوه منطقه کشکان در حال انجام است، علاوه بر این، تولید نهال های اصلاح شده در سه گلخانه تولید نهال به مساحت 3500 متر انجام می شود.

بطورکلی عمده فعالیت بخش تحقیقات کشاورزی در راستای شناسایی گیاهان دارویی منطقه و انجام مطالعات در زمینه بررسی خصوصیات اقلیمی و خاکی رویشگاه ها و بررسی اکوتیپ های موجود از نظر ویژگی های مورفولوژیکی، فیتوشیمیایی و ژنتیکی با استفاده از نشانگرهای مولکولی استوار است. تیم تحقیقاتی ویژه­ای کار شناسایی و مطالعات رویشگاه­های گیاهان دارویی منطقه و سپس اهلی سازی ژنوتیپ های شناسایی شده بر عهده دارند.

گزارش پیشرفت پروژه اهلی سازی و اصلاح مرزه خوزستانی، گونه بومی غنی از کارواکرول

گیاهان  مرزه خوزستانی (Satureja khuzistanica Jamzad.)   متعلق به خانواده ی نعناعیان (Lamiaceae) و زیر خانواده ی نپتوییده (Nepetoideae) از  چهارده گونه مرزه بومی ایران است  (Jamzad,1996) که به دلیل داشتن کارواکرول بالا فعالیت بیولوژیک بالا داشته و در صنایع دارویی استفاده آنها رو به گسترش می باشد. در سالهای اخیر مطالعات زیادی در مورد اثرات دارویی این گیاه انجام شده و نتایج ارزشمندی بدست آمده است ( دوستی و همکاران، 1384؛ صلاح ورزی و همکاران، 1384؛ دادخواه و همکاران، 1382؛ عباس زاده و همکاران، 1384). ترکیبات شیمیایی عصاره دی کلرومتانی این گیاه نیز گزارش شده است.  چندین دارو از جمله دارو های ساتورکس ، دنتول، کاروادرم و غیره فرموله و به بازار عرضه شده است. این گیاه همچنین دارای ویژگی های منحصر بفرد دیگر چون رویش در خاکهای آهکی فقیر مناطق خشک و حجم بالای پیکر رویشی می باشد.

طی سال های گذشته مواد اولیه ی گیاهی مورد نیاز صنایع دارویی از طبیعت برداشت شده است. برداشت از طبیعت با مشکلات متعددی از جمله کیفیت پایین و ناهمگنی مواد گیاهی، عدم اطمینان از تأمین پایدار مواد گیاهی مورد تقاضا و فرسایش ژنتیکی و خطر انقراض گونه بدلیل اندمیک بودن و محدودیت مناطق پراکنش آن روبرو است. نظر به اهمیت روزافزون این گیاه و نیاز صنایع دارویی و غذایی به مواد اولیه گیاهی، اهلی کردن، ایجاد ارقام مرغوب و همگن و کشت وسیع این گیاه ضروری می باشد. صنعت دارویی نیازمند گیاهان همگن از نظر فیتوشیمیایی و با کیفیت بالا می باشند. بعلاوه برای ایجاد یک سیستم تولید سودمند  کشاورزی  ارقام با  درصد بالای مواد موثره، عملکرد بالای پیکر رویشی، با امکان برداشت مکانیزه و مقاومت به تنشهای زنده (آفات و بیماریها) و غیر زنده (خشکی و غیره)  محیطی مد نظر است. بررسی های اولیه نشان داد که رویشگاه های مرزه خوزستانی همانند سایر گونه های مرزه از نظر میزان ماده موثره از جمله محتوای رزمارینیک اسید به شدت هتروژن هستند و تنوع زیادی از این نظر بین رویشگاه ها وجود دارد.

با هدف دستیابی به رقم اصلاح شده مرزه خوزستانی تحقیقات اصلاحی روی این گیاه از 3 سال پیش آغاز شده است. بررسی بیش از 1200 کلون جمع آوری شده از 12 رویشگاه مرزه خوزستانی نشان داد که تنوع قابل توجهی از نظر صفات تولیدی درون و بین رویشگاه ها وجود دارد. همچنین از نظر مقاومت به کم آبی و بیماری ها تفاوت زیادی بین کلون ها دیده شد. از بین تمام کلونهای مورد بررسی بیش از 100 کلون واجد حد بهینه صفات تولیدی و مقاومت به شرایط محیطی شناسایی شده اند که می تواند در برنامه های بعدی اصلاح و کشت مورد استفاده قرار گیرد.

همزمان با برنامه اصلاحی در مطالعات بهزراعی نیز به منظور بهینه سازی عملیات زراعی و افزایش عملکرد در واحد سطح آزمایشات مختلف جهت بهینه سازی روشهای تکثیر گیاه، تعیین نیاز آبی و کودی در حال انجام است.

نتایج حاصل از مطالعات انجام شده به مدت دو سال به شرح زیر می باشد.

جهت کشت باید از ژنوتیپ های منتخب شناسایی شده استفاده شود. گیاهان باید در اواسط زمستان قلمه گیری شده و جهت ریشه زایی در بستر ماسه آبرفتی در شاسی سرد کشت گردند. انتقال نشاء ریشه دار شده باید اواسط اردیبهشت انجام شود. طبق آزمایشات انجام شده به منظور دستیابی به حداکثر عملکرد، جلوگیری از رشد علف های هرز و فرسایش خاک گیاهان باید با تراکم بین  55تا 60 سانتی متر بین ردیف ها و 25 تا 30 سانتی متر روی ردیف ها کشت شوند. در این صورت تراکم مناسب حداقل 60 هزار بوته در هر هکتار خواهد بود. آبیاری لازم باید بعد از کشت جهت استقرار گیاه انجام شود. بعد از آن در سال اول کشت ابیاری هر 3 هفته یکبار و در سالهای بعد هر ماه یکبار طی تابستان انجام شود. برداشت گیاهان باید در مرحله گلدهی کامل انجام شود. گیاهان برداشت شده را می توان در آفتاب، سایه هوای آزاد یا سایه محصور خشک نمود.

در شرایط مناسب در سال اول کشت بطور متوسط 3 تا 5/3 تن در هکتار  اندام حاوی اسانس یعنی برگ وگل برداشت می شود. با توجه به اینکه ژنوتیپ های منتخب کشت شده حداقل 4 درصد اسانس دارند، حداقل 120کیلوگرم اسانس در هر هکتار تولید خواهد شد. در سال دوم تا پنجم کشت بطور متوسط در هر سال حداقل 6 تن اندام حاوی اسانس (240 لیتر اسانس در هکتار) تولید خواهد شد. شکل های زیر دو کلون منتخب را در مقایسه با دو کلون با رشد نامناسب نشان می دهند.